Kapelusz z kartonu da się zrobić tak, żeby nie wyglądał jak szkolna praca „na szybko”. Najważniejsze są dobrze dobrane wymiary, sztywny materiał i dokładne łączenie elementów. Przy prostym modelu cylinder albo niski kapelusz dekoracyjny powstaje w jedno popołudnie, bez specjalistycznych narzędzi. Jeśli od początku zostawi się zapas na klejenie i nie będzie się ciąć „na oko”, efekt wyjdzie równy i wygodny do założenia. Taki kapelusz sprawdza się na bal przebierańców, przedstawienie, sesję zdjęciową albo jako element dekoracji.
Co będzie potrzebne
Najwygodniej pracuje się na kartonie, który jest sztywny, ale daje się zgiąć bez pękania. Zwykła tektura falista z pudełka też się nada, ale lepszy efekt daje gładki karton introligatorski albo grubszy brystol podklejony drugą warstwą.
- karton lub gruby brystol – na rondo, główkę i denko kapelusza,
- nożyk introligatorski albo ostre nożyczki,
- linijka metalowa i ołówek,
- klej na gorąco lub mocny klej do papieru,
- taśma papierowa albo malarska do wzmocnień od środka,
- kompas, talerz lub miska do odrysowania kół,
- farba, papier ozdobny, wstążka albo filc do wykończenia.
Jeśli kapelusz ma być noszony dłużej niż kilka minut, warto od razu przygotować pasek cienkiej pianki, filcu albo miękkiej tkaniny do wyłożenia wnętrza. Karton sam w sobie jest twardy i może uciskać czoło.
Do cięcia najlepiej podłożyć starą deskę, matę lub kilka warstw gazet. Cięcie „w powietrzu” kończy się poszarpaną krawędzią i krzywym elementem.
Jak dobrać wymiary, żeby kapelusz pasował
Najczęstszy błąd pojawia się jeszcze przed wycinaniem: otwór na głowę robi się za mały albo za duży. Wystarczy zmierzyć obwód głowy miękką miarką krawiecką. Miarka powinna iść tam, gdzie będzie opierał się kapelusz, czyli mniej więcej nad uszami i przez środek czoła.
Dla osoby dorosłej obwód zwykle mieści się w przedziale 54–60 cm. Do uzyskanego wyniku dobrze jest dodać około 1 cm luzu, szczególnie jeśli kapelusz będzie zakładany na fryzurę, opaskę albo perukę. Dzięki temu nie będzie cisnął i łatwiej wejdzie na głowę.
Jak przeliczyć obwód na elementy kapelusza
Przy prostym cylindrze potrzebne są trzy części: pasek tworzący ściankę, koło na górę oraz rondo. Pasek powinien mieć długość równą obwodowi głowy z zapasem na klejenie. Jeśli obwód po dodaniu luzu wynosi 57 cm, pasek warto wyciąć o długości około 59 cm, bo 2 cm przydadzą się na zakładkę.
Wysokość paska zależy od stylu kapelusza. Na dziecięcy cylinder wystarczy 10–12 cm, a na wyższy model dekoracyjny można dać 14–18 cm. Zbyt wysoka ścianka z cienkiego kartonu zaczyna się chwiać, dlatego przy dużej wysokości trzeba użyć sztywniejszego materiału albo wkleić od środka dodatkowy pasek wzmacniający.
Denko, czyli górna część kapelusza, musi odpowiadać kształtowi górnego otworu. Najprościej zrobić cylinder okrągły, więc wycina się koło. Średnica tego koła powinna zgadzać się ze średnicą utworzoną przez pasek po sklejeniu. Nie trzeba liczyć tego ze wzoru — wygodniej skleić najpierw obręcz, położyć ją na kartonie i odrysować zewnętrzny obrys.
Rondo wycina się jako dwa współśrodkowe okręgi: zewnętrzny daje szerokość ronda, a wewnętrzny to otwór na głowę. Dobrze wygląda rondo szerokie na 4–7 cm. W wersji scenicznej może być szersze, ale wtedy warto je podkleić drugą warstwą kartonu, bo będzie opadało.
Wycinanie i przygotowanie elementów
Na tym etapie dokładność robi większą różnicę niż późniejsze ozdoby. Nawet ładnie pomalowany kapelusz będzie wyglądał słabo, jeśli ronda nie uda się wyciąć symetrycznie albo pasek boczny będzie falował.
- Na kartonie narysować prostokąt na ściankę kapelusza zgodnie z obliczonymi wymiarami. Dodać z jednej strony zakładkę około 2 cm.
- Wyciąć koło na denko. Jeśli planowane jest klejenie od środka na nacięcia, warto zostawić dodatkowy margines 1–1,5 cm i ponacinać go później w ząbki.
- Narysować i wyciąć rondo: najpierw większe koło, potem mniejsze w środku. Otwór środkowy nie może być mniejszy od obwodu kapelusza.
- Jeśli karton jest cienki, od razu wyciąć drugi komplet ronda albo dodatkowy pasek wzmacniający do wnętrza ścianki.
Nożykiem uzyskuje się czystsze linie niż nożyczkami, szczególnie przy grubszym kartonie. Warto wykonać kilka lżejszych pociągnięć ostrzem zamiast jednego mocnego. Karton mniej się wtedy strzępi i nie wygina krawędzi.
Przed klejeniem dobrze jest lekko „przełamać” włókna kartonu na pasku bocznym. Wystarczy delikatnie przeciągnąć go przez krawędź stołu albo zwinąć w szeroki rulon. Dzięki temu łatwiej uformuje równy okrąg i nie będzie walczył ze swoją pierwotną płaskością.
Składanie kapelusza krok po kroku
Najrozsądniej składać elementy w kolejności: obręcz, denko, rondo. Wtedy od razu widać, czy wszystko pasuje, i łatwo skorygować drobne różnice. Jeśli najpierw przyklei się rondo, a dopiero potem zacznie dopasowywać górę, krzywizny szybko się sumują.
Łączenie ścianki i denka
Najpierw prostokątny pasek trzeba zwinąć w walec i skleić na zakładkę. Dobrze działa klej na gorąco, bo łapie szybko i trzyma sztywno, ale przy pracy z dzieckiem bezpieczniejszy będzie mocny klej do papieru. W tym drugim przypadku element warto spiąć klamerkami lub przytrzymać taśmą do wyschnięcia.
Po sklejeniu obręczy trzeba sprawdzić, czy stoi równo na stole. Jeśli jedna strona ucieka do góry, krawędź należy lekko wyrównać nożyczkami. To drobiazg, ale od niego zależy, czy gotowy kapelusz nie będzie przekrzywiał się na głowie.
Denko można przykleić na dwa sposoby. Pierwszy: położyć obręcz na kole, odrysować obrys i przykleić koło od góry. Drugi, pewniejszy: zostawić przy denku margines, ponacinać go co 1–1,5 cm i zagiąć do środka. Takie ząbki tworzą większą powierzchnię klejenia i połączenie wychodzi mocniejsze.
Jeśli wierzch ma być idealnie gładki, po sklejeniu warto nakleić na denko drugi, czysty krążek bez nacięć. Zakryje linię łączenia i od razu poprawi wygląd.
Mocowanie ronda bez falowania
Rondo najczęściej faluje wtedy, gdy otwór wewnętrzny jest zbyt mały albo ścianka kapelusza jest przyklejana na siłę. Lepiej wyciąć otwór minimalnie większy i ustabilizować całość od środka taśmą niż wciskać walec w zbyt ciasne miejsce.
Najwygodniej ponacinać dolną krawędź walca w ząbki o wysokości około 1,5–2 cm. Nacięcia powinny być gęste, zwłaszcza przy mniejszej średnicy. Potem każdy ząbek zagina się na zewnątrz i przykleja od spodu do ronda. Takie połączenie lepiej rozkłada naprężenia niż przyklejenie jednej gładkiej krawędzi.
Od góry miejsce styku można zamaskować taśmą papierową, paskiem ozdobnym albo drugą warstwą ronda z odrobinę większym otworem. To dobre rozwiązanie, gdy krawędzie nie wyszły idealnie równo albo karton ma widoczne warstwy.
Po złożeniu całej bryły warto odłożyć kapelusz na płaską powierzchnię i obejrzeć go z każdej strony. Jeśli rondo jest krzywe, jeszcze przed pełnym wyschnięciem kleju da się delikatnie skorygować ustawienie.
Jak wykończyć kapelusz, żeby wyglądał estetycznie
Surowy karton ma swój urok, ale najczęściej lepiej prezentuje się po wykończeniu. Najłatwiejsza opcja to oklejenie papierem kolorowym, filcem albo pomalowanie farbą akrylową. Farby wodne też zadziałają, ale mogą pofałdować cienki karton, dlatego lepiej nakładać cienkie warstwy.
Przed malowaniem dobrze jest zakleić łączenia cienką taśmą papierową albo papierem na klej. Po wyschnięciu powierzchnia staje się równiejsza i nie widać drobnych schodków między elementami. Przy czarnym cylindrze bardzo dobrze sprawdza się matowa farba akrylowa, bo ukrywa nierówności lepiej niż połysk.
Ozdoby, które nie obciążają konstrukcji
Do kapelusza z kartonu najlepiej dobierać lekkie dekoracje. Wstążka, tasiemka, papierowe kwiaty, piórka z tworzywa, cienki sznurek albo wycięte z filcu elementy trzymają się dobrze i nie rozrywają kartonu swoim ciężarem.
Cięższe dodatki, na przykład metalowe ozdoby czy duże sztuczne kwiaty na drucie, trzeba mocować ostrożnie. Sam klej może nie wystarczyć. W takim wypadku dobrze jest podkleić miejsce montażu od wewnątrz dodatkowym kawałkiem kartonu, żeby nacisk rozłożył się na większą powierzchnię.
Jeśli kapelusz ma być noszony, nie tylko stać jako dekoracja, warto pomyśleć o mocowaniu. Cienka gumka wszyta lub przyklejona po bokach od środka pomaga utrzymać go na głowie. W wersji bardziej estetycznej sprawdzi się opaska lub wsuwki zamocowane wewnątrz ronda.
Wnętrze można wyłożyć paskiem filcu lub pianki. Dzięki temu kapelusz lepiej siedzi, nie obciera i wygląda staranniej po zajrzeniu do środka. To drobiazg, który robi sporą różnicę przy gotowym efekcie.
Jeśli kapelusz ma przetrwać dłużej niż jeden występ, dobrze jest zabezpieczyć go bezbarwnym lakierem akrylowym w sprayu. Karton mniej chłonie wilgoć i wolniej się odkształca.
Najczęstsze problemy i jak je poprawić
Gdy kapelusz jest za luźny, nie trzeba robić go od nowa. Wystarczy wkleić do środka pasek filcu, pianki albo złożonej taśmy materiałowej. Obwód zmniejszy się o kilka milimetrów, a noszenie będzie wygodniejsze.
Jeśli rondo opada, zwykle przyczyną jest zbyt cienki karton. Najprostsza naprawa to doklejenie od spodu drugiej warstwy ronda. Można też wkleić między warstwy cienki drut florystyczny albo pasek sztywnego tworzywa, ale przy prostych projektach zazwyczaj wystarcza podwójny karton.
Poszarpane krawędzie da się zamaskować. Sprawdza się delikatne przeszlifowanie drobnym papierem ściernym, a potem oklejenie krawędzi cienkim paskiem papieru albo pomalowanie gęstszą farbą. Lepiej poświęcić na to kilka minut niż zostawić nierówności, które od razu rzucają się w oczy.
Jeżeli po sklejeniu kapelusz przechyla się na jedną stronę, problemem jest nierówna dolna krawędź walca albo źle ustawione rondo. Warto położyć kapelusz na stole, zaznaczyć ołówkiem miejsce wymagające korekty i przyciąć tylko tyle, ile trzeba. Zbyt duże poprawki zwykle pogarszają sytuację.
Dobrze wykonany kapelusz z kartonu nie wymaga skomplikowanych technik. Liczą się równe cięcie, zapas na klejenie i sztywne połączenia. Gdy te trzy rzeczy są dopilnowane, nawet prosty model wygląda schludnie i spokojnie nadaje się na imprezę, przedstawienie albo przebranie tematyczne.